بعد شكل و وضع ديگرى پيدا مىشود . ديگر اقطاب متصوفه ، همه يا غالبا ، آن برجستگى علمى و فرهنگى پيشينيان را ندارند ، و شايد بشود گفت كه تصوف رسمى از اين به بعد بيشتر غرق آداب و ظواهر و احيانا بدعت‌ها مىشود » . « 1 » نگاهى گذرا به مكاتيب قطب كتاب مكاتيب شيخ عبد اللّه قطب ، كه شامل مجموعهء بزرگى از نامه‌هاى عرفانى « 2 » او مىباشد ، ميراث ماندگار و گنجينه‌اى كم‌نظير در اخلاق ، عرفان و ادب فارسى به شمار است . آنچه در نگارش مكاتيب جناب قطب محيى ، بيش از همه جلوه‌نمايى دارد ، پختگى نثر و فخامت آن است كه انصافا در كمتر نمونه‌اى از آثار عالمان به چشم مىخورد . شيوايى و ملاحت خاصى كه با اين فخامت همراه شده ، خواننده را در پى مىكشد و جلوه‌هاى جذب و شوق را به نمايش مىگذارد . استفادهء بجا و فراوان از چاشنىهاى كلام ، همچون اشعار ناب از بزرگان ادب ايران ؛ و نيز بهره‌ورى به هنگام از كلام تابناك پيشوايان عترت ، اين اثر را خواندنىتر و فخيم‌تر ساخته است . استفاده از صنايع گوناگون لفظى و معنوى ، همچون سجع و جناس و مراعات نظير ، نيز به فراوانى در اين نامه‌هاى گوهرين به چشم مىآيد . مجموعهء اين عوامل و موارد ديگر كه ذكرشان به درازا مىانجامد ، اين نامه‌ها را بس نافذ و اثرگذار نموده است ، به گونه‌اى كه كم خواننده‌اى مىتواند از سيطره و نفوذ اين كلام بر كنار بماند . يكى ديگر از مهم‌ترين ويژگىهاى مكاتيب ، برداشت‌هاى جذاب ، از آيات قرآن

--> ( 1 ) . آشنايى با علوم اسلامى ، كلام و عرفان ، ص 122 ؛ و نيز ر . ك : حكمت الهى ، مهدى الهى قمشه‌اى ، ج 1 ، ص 276 . ( 2 ) . تعداد اين نامه‌ها تا رقم 783 گفته شده است . ر . ك : عرفان و ادب در عصر صفوى ، دكتر احمد تميم دارى ، ( انتشارات حكمت ، 1373 ) ، صص 145 - 149 . تاريخ نظم و نثر فارسى ، سعيد نفيسى ، ج 1 ، ص 621 ، بزرگان جهرم ، محمد كريم اشراق ، ( خيام ، 1351 ) ص 174 .